محمد بن أحمد المقدسي ( المشاري ) ( مترجم : علينقي منزوي )
413
أحسن التقاسيم في معرفة الأقاليم ( فارسي )
بسيار ندارند . كارگاههاى روغن كشى ، كشتزارها ، درخت ، ميوهها وچيزهاى سودمند ديگر براي بازرگانى دارد . مردم دانش دوست ، أهل ذوق وأدب وفقه هستند كمتر پيشوائى در فقه وأدب قرآن ديدهام كه شاگرد خوارزمي پيشرو نداشته باشد * . ولى در ايشان پيچيدگى هست نرمش وگرمى ندارند أدب را كمتر نگاه مىدارند نانشان كوچك وفرسنگشان بزرگ است ، خدا به ايشان ارزانى ، حاصل خيزى را با درستى قرائت وتيزهوشى ، با هم داده . مهمان نواز ، خوش خوراك ، جنگ آور هستند وويژگىهاى شگفتانگيز ديگر نيز دارند . آوردهاند كه : « 1 » يكى از شاهان گذشتهء خاور زمين كه بر چهار صد تن از نوكران نزديك در كشور خويش خشم آورده بود ، دستور داد ايشان را به نقطهاى دور ببرند كه صد فرسنگ از آبادي دور باشد وآن كاث « 2 » بود . پس از مدتي كساني را براي آگاهى از ايشان فرستاد ، چون بدانجا رسيد ايشان را ديدند كه خرگاهها ساخته ، با شكار ما هي زندگى مىكنند وهيزم بسيار دارند . چون بنزد شاه بازگشتند أو را آگاه كردند ، أو پرسيد : ايشان گوشت را چه نامند ؟ گفته شد : خوار !
--> ( 1 ) اين داستان را ياقوت براي ريشهء واژهء « خوارزم » با گزارشى درازتر آورده ( ياقوت 2 : 481 ) . ( 2 ) شهري در شرق جيحون است كاث به زبان خوارزمي ديواريست كه تنها در بيابانى باشد ودور آن چيزى نباشد ( ياقوت 2 : 481 و 4 : 222 ) . البتة پيدا است كه « كاث » همان « كث » است كه بصورت پسوند دنبال نام جاها در خوارزم بسيار آمده است .